مهر شما عندالاستطاعه است یا عندالمطالبه؟

 

همشهری آنلاین- گروه خانواده: علی رضا کیوانینژاد:

عندالاستطاعه بودن يعني چه؟ خيلي ساده است. يعني فرض كنيد مهريه شما 100سكه طلا باشد. اگر به هر دليل بخواهيد ‌اين مهريه را از همسرتان بگيريد، اول بايد ثابت كنيد كهاو استطاعت پرداخت آن را دارد.  اگر توانستيد‌اين كار را انجام دهيد، تازه دادگاهشرايط شما را بررسي و خبرتان مي‌كند.  به زبان ديگر، با جاري شدن ‌اين لفظ درعقدنامه شما، ديگر نمي‌توان چندان لفظ عندالمطالبه را بر مهريه گذاشت.

این که آیا چنین بندی در ثبت مهریه وجود داشت یا نه، هم‌اکنون محل مناقشه بسیاریاز کارشناسان و سرويس است.  در این بین، عده‌ای بر این باورند که مساله مهريه، بهدليل مشكل زنداني شدن تعدادي از مردان در قوه قضاييه مطرح شد. «آیا مهریه حق یک زناست یا چیزی است که به صورت صوری از طرف مرد به او اعطا می‌شود؟»

مهریه عندالاستطاعه، اسم تبصره‌اي است كه سه ماه قبل در جلسه‌اي با حضور‌ايتالله «هاشمي شاهرودي»، رييس قوه قضاييه مطرح شد. تا ‌اين جاي كار كه ‌ايرادي نداشت. اما «اميري»، رییس سازمان ثبت و املاک کشور، با تاكيد بر ‌اين كه عندالاستطاعه بودنمهريه بايد هنگام جاري شدن صيغه عقد ثبت شود، بعد ديگري به ‌اين مساله بخشيد.

حتي كارشناسان از‌اين مساله ابراز نگراني كردند كه تعدادي از زندانيان كه كم همنيستند، فقط به دليل توانايي نداشتن در پرداخت مهريه سنگين، پشت ميله‌هاي زندان،دنيا را راه راه مي‌بينند. از طرف ديگر، عده‌اي از كارشناسان، بخش‌نامه ثبت مهريهعندالاستطاعه را در صورت توافق زوجين، فقط يك نوع تاكيد می‌دانند و می‌گویند كه‌اين بخش‌نامه، موضوع جديدي نيست.

 آن‌ها كه موافق اجراي‌اين بخش نامه هستند

«محمدعلی یادگاری»، مدير كل امور اسناد و سردفتران سازمان ثبت اسناد و املاك كشور، یکیاز آن میان است.  او در این‌باره می‌گوید: «ثبت مهريه‌هاي سنگين در دوره‌هاي اخير،موجب تزلزل در بنيان خانواده‌ها شده است. از این رو، رياست قوه قضاييه در يكي ازجلسات سخنراني، تاكيد داشتند كه موقع ثبت مهريه به عندالاستطاعه بودن آن توجه شود.بنابراين رياست سازمان ثبت اسناد و املاك كشور، با توجه به مواد 1802 و 1083 قانونمدني، بخش‌نامه اخير را كه در جرايد و رسانه‌هاي گروهي به صورت ناقص مطرح شده، صادركردند. اگر زوجين توافق بر عندالاستطاعه بودن مهريه توسط زوج داشتند، ‌اين توافق بهصورت شرط ضمن عقد در نكاح قيد مي‌شود و به امضاي زوجين مي‌رسد.»

يادگاري، با اشاره به ‌اين‌كه به محض جاري شدن عقد، زن مالك مهريه است ومي‌تواند هر نوع تصرفي در آن داشته باشد، ادامه می‌دهد: «عموما مهريه به صورتعندالمطالبه و ديني بر گردن زوج است، اما گاهي زوج قادر به پرداخت دين خود نيست ومطابق ماده 1083، زوجين مي‌توانند براي پرداخت مهريه به صورت اقساط و تأديه آن رابه صورتي كه بعد از انعقاد عقد قابل مطالبه نباشد، ‌اين شرط را قرار دهند تا هر گاهمورد توافق طرفين بود، مطالبه شود كه ‌اين خلاف قانون نيست.»

او اما درباره لفظ مهریه عندالاستطاعه و کارایی آن چنین توضیح می‌دهد: «‌اين شرطبا موافقت زوجين قابل ثبت است وگرنه قابل ثبت نيست و تنها مساله عندالمطالبه ثبتمي‌شود.» حالا فرض كنيد كه چنين بندي در عقدنامه ثبت شد. هستند مرداني كه پس ازازدواج هم اموال خود را به نام والدين خود مي‌كنند. حتي ممر درآمد آن‌ها هم چندانمشخص نيست. در‌اين صورت، يك خانم راه سختي در پيش دارد تا ثابت كند همسرش از تمكنمالي مناسبي در پرداخت مهريه برخوردار است. حتي مي‌توان با حضور چند شاهد دردادگاه، به نفع مرد راي داد تا او رسما از پرداخت مهريه به صورت نقد سر باز زند.دادگاه هم در نهايت راي به تقسيط مهريه مي‌دهد و ‌اين؟ در پايان، به زعم تعدادي ازكارشناسان حقوقي ديگر ارزشي براي يك خانم ندارد. شايد هم بايد به ‌اين بخش‌نامه بهعنوان براي محدود كردن زن نگاه كرد.

«حسينعلي اميري»، رییس سازمان ثبت و املاک کشور چنين اعتقادي ندارد. او مي‌گويد: «بخش‌نامه‌ سازمان ثبت مبني بر عندالاستطاعه شدن مهريه در صورت توافق زوجين و ثبتآن در شروط ضمن عقد، هرگز به معناي محدود كردن زوجه نخواهد بود. ‌اين قيد بدان معنينيست كه مهريه زنان ساقط خواهد شد، بلكه هر وقت زوج توانايي پرداخت داشته باشد،پرداخت مهريه بر او الزامي خواهد شد»

او البته به ‌اين هم اشاره مي‌كند که حتي اگر سال‌ها بعد از تقاضاي مهريه، زوجمستطيع شود، لازم است مهريه را پرداخت كند؛ حتي اگر قبلا زوجه خود را طلاق دادهباشد و اگر هم زوج بميرد، در صورتي كه ارثي داشته باشد، به اندازه مهريه زوجه به اوپرداخت مي‌شود؛ البته مشروط به مطالبه و تقديم دادخواست است. او در عين حال تصريحمی‌کند که اگر منتقدان به بخش‌نامه تا به حال قانع نشده‌اند، حاضر است با آنان بهمناظره بنشيند.

به فهرست موافقان این طرح باید نام رییس کل دادگستری استان تهران را هم اضافهکنیم. «سيد عليرضا آوايي» معتقد است: «اگر نظام به دنبال اجراي عدالت است، هرچهدر‌اين بخش سرمايه‌گذاري كند، قطعا ضرر نخواهد كرد و فكر مي‌كنم نظام به دنبال ‌اينامر است و ان‌شاءالله ‌اين سرمايه‌گذاري صورت خواهد گرفت.» او البته با اندکیاحتیاط در این‌باره اظهارنظر می‌کند: «از اهداف دستورالعمل رييس سازمان ثبت اطلاعيندارم، اما به نظرم دستورالعمل مذكور به تعيين تكليف زوجين كمك می کند، اختلافات راكاهش مي‌دهد و وضعيت مهريه‌ها را شفاف‌تر خواهد كرد.»

فارغ از‌اين حرف‌ها، مي‌توان به چند راهكار جديد هم اشاره كرد. البته ‌اينراهكارها مدتي است به صورت ناخواسته اجرا مي‌شود و كسي نمي‌داند كه آيا مي‌توان ازآن به صورت يك عرف نام برد يا نه. مثلا ‌اين كه تعدادي از خانم‌ها مهريه خود رانيمي از دارايي مرد قرار مي‌دهند. از طرف ديگر، آن‌ها مهريه نمي‌گيرند (مثلا سكهطلا) و اين‌طوري نه از زندان حرفي به ميان مي‌آيد، نه نيازي است كه زن دارايي مردرا ثابت كند. البته باز هم تاكيد مي‌كنيم كه‌اين راهكار فقط مدتي است به صورت يكراه سوم رايج شده و ارايه آن به معناي تاييدش نيست.

/ 1 نظر / 40 بازدید
علیرضا(مهرداد)

به عنوان يک حقوقدان فکر ميکنم که انجام چنين کارهايی فقط باعث پيچيده تر شدن اوضاع و گرفتاری بيشتر زوجين و نهايتا تزلزل ازدواج ها خواهد شد