تاریخچه فعالیت در زمینه مواد غذایی حاصل از فناوری زیستی

کمسیون مشترک WHO/FAO و کدکس مواد غذایی برای اولین بار در سال 1990 اجلاسیه ای به منظور بررسی نقش زیست‌فناوری در تولید مواد غذایی تشکیل داد و سپس در سال 1995 موافقت نمود که یک کمیته کاری بین دولتی با عنوان "مواد غذایی حاصل از فناوری زیستی" تشکیل دهد تا در زمینه‌های تجزیه و تحلیل و ارزیابی خطر، ایمنی، نشانه‌گذاری و اثرات تغذیه‌ای این موادغذایی کار کرده و ضمن ارائه تعاریفی برای" فرآورده‌های حاوی سازواره‌های اصلاح‌شده ژنتیکی حاصل از زیست‌فناوری نوین، سازواره‌های اصلاح‌شده توسط مهندسی ژنتیک، روش‌های مورد استفاده در ایجاد مولکول‌های DNA نوترکیب یا موجودات تراریخته"، اقدام به جمع آوری مدارک نموده و پیش‌نویس‌هایی تهیه کند. با این دیدگاه، گروه کاری غذاهای حاصل از فناوری زیستی از سال 1999 به دبیری ژاپن فعالیت خود را آغاز نمود و هدف آن برآورده کردن انتظار جهانی در جهت تدوین مقرراتی برای ارزیابی سلامت و ارزش تغذیه‌ای غذاهای حاصل از فناوری زیستی در طی چهار سال بود.


با در نظر گرفتن اولویت‌ها، گروه کاری تصمیم گرفت دو مسئله را در دستور کار خود قرار دهد: تدوین یک سری اصول کلی برای تجزیه و تحلیل احتمال خطر غذاهای حاصل از فناوری زیستی، شامل مواردی چون : اتخاذ تصمیم بر اساس اصول علمی، ارزیابی پیش از ورود محصولات به بازار، بررسی شفافیت، پایش پس از عرضه در بازار و سایر عوامل قانونی در صورت نیاز. همچنین تدوین راهنماهای اختصاصی برای ارزیابی خطر این غذاها، بررسی اثر طولانی مدت غذاها بر سلامت مصرف‌کنندگان و اثرات ناخواسته آنها بود. در نهایت گروه کاری تصمیم گرفت که تدوین راهنماهایی را برای تمام غذاهای حاصل از زیست‌فناوری در اولویت کاری خود قرار دهد. در مدت چهار سال فعالیت پیش‌بینی‌شده، گروه کاری، تدوین سه استاندارد را که در دستور کار قرار داشت، همراه با ضمایم آنها به پایان رساند. عناوین استانداردهای مذکور به شرح زیر می‌باشد:

- راهنمای تجزیه و تحلیل احتمال خطر ناشی از غذاهای غذاهای حاصل از فناوری زیستی؛

- راهنمای ارزیابی خطر گیاهان حاویDNA نوترکیب و پیوست ارزیابی حساسیت‌زایی احتمالی غذاهای حاصل از گیاهان حاوی DNA نوترکیب؛

- راهنمای ارزیابی خطرریزسازواره‌های حاوی DNA نوترکیب و پیوست راهنمای ارزیابی حساسیت زایی احتمالی غذاهای حاصل از ریزسازواره‌های حاوی DNA نوترکیب

در بیست و ششمین اجلاسیه بین المللی کمیسیون کدکس در سال 2004، ضرورت تشکیل مجدد گروه کاری مذکور به تصویب اعضا رسید و ژاپن ماموریت یافت که یک طرح پیشنهادی شامل اهداف تشکیل گروه کاری و دامنه فعالیت آن تهیه و برای اعضا ارسال نماید. در این طرح بر روی آبزیان تراریخته بخصوص ماهی، حیوانات کلون‌شده، گیاهان تراریخته بخصوص گیاهانی که مواد زیستی فعال ترشح می‌کنند و همچنین میزان کم غذاهای تراریخته مجاز تاکید شده است.

تدوین مواردی مثل برچسب‌گذاری و روش‌های نمونه‌برداری و شناسایی این غذاها به کمیته‌های مربوطه واگذار شد.

این گروه کاری، در اولین اجلاس خود در سال 2000 در ژاپن تصمیم گرفت که  یک گروه کاری موردی را برای تعیین و تدوین روش‌های آزمایش غذاهای حاصل از فناوری زیستی تشکیل دهد که سرپرستی آن را آلمان عهده دار شد. این گروه کاری موظف شد فهرستی از روش‌های آزمایش مناسب و قابل دسترسی و انجام را همراه با مشخصات عملکردی و وضعیت صحه‌گذاری آنها تهیه کرده و در اختیار گروه کاری بگذارد. این فهرست می‌بایستی شامل روش‌های جستجو یا شناسایی غذاهای حاصل از زیست فناوری باشد که برای تهیه آن، از تمام کشورهای عضو سازمان‌های بین‌المللی علاقمند دعوت شد تا اطلاعات مورد نیاز را در فرم مشخصی ( شامل روش‌ها، معیارهای کارآیی و وضعیت صحه‌گذاری) برای دبیر ارسال نمایند. پس از دریافت پاسخ‌ها، توافق شد که فهرست مذکور به کمیته نمونه‌برداری و روش‌های آزمون کدکس(CCMAS) ارسال گردد و به این کمیته پیشنهاد شود که روش‌های آزمون دیگر را نیز بر اساس پیشنهادات اعضای کدکس برای غذاهای حاصل از فناوری زیستی تهیه نماید.

از میان روش‌های پیشنهادی، روش‌هایی انتخاب شدند که در مطالعات بین آزمایشگاهی و با شرکت حداقل 5 آزمایشگاه تایید شده و معیارهای کدکس برای انتخاب روش‌های آزمون را دارا بودند.

اکثر روش‌ها بر اساس واکنش زنجیره‌ای پلیمراز (PCR) که هم به منظور غربالگری و هم برای جستجوی اختصاصی DNA مناسب هستند، پایه گذاری شدند. برای سنجش‌های کمی نیز از روش‌های مختلف واکنش زنجیره‌ای پلیمراز استفاده شده بود. دو روش نیز بر اساس جستجوی غذاهای حاصل از زیست فناوری نوین را در برنامه خود دارد که برای اظهار نظر به کشورهای عضو ارسال شده است.

فعالیت‌های این گروه کاری بر اساس مجموعه‌ای از مشورت‌های تخصصی علمی درباره ایمنی و جنبه‌های تغذیه‌ای غذاهای GM است که توسطFAO و WHO انجام می‌شود. این مشورت‌های تخصصی در عین این که در راستای موضوعات مرتبط با گروه کاری انجام می‌شود، کاملا مستقل از بحث‌های درون دولت‌ها است و با موضوعات به صورت کاملا علمی برخورد می‌نماید.

هدف از انجام مشورت‌های تخصصی عبارتند از:

- بررسی روش‌های موجود برای ارزیابی سلامتی و خواص تغذیه‌ای غذاهای حاصل از زیست‌فناوری با در نظر گرفتن نگرانی‌های عمومی و تجارب به دست آمده در آزمایش این نوع غذاها؛

- ارائه توصیه در رابطه با نیازها و اولویت‌ها برای ارزیابی جنبه‌های بهداشتی و تغذیه‌ای غذاهای حاصل از زیست‌فناوری.

منبع (+)